أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
431
قانون ( فارسى )
درآورد امّا چندان بيرون نريزد كه به حساب آيد ؛ ممكن است با اين حركت دادن ماده و اسهال نشدن آن مادههاى در جاى ثابت ماندهء ديگر نيز رقيق و كممايه شوند و به اندام دردمند راه يابند . بيمارى كه بايد داروى علاج درد مفاصل بخورد ، لازم است آن را صبح زود قبل از صبحانه بخورد و بعد از مدت سه ساعت ده مثقال نان با شراب و كمى آب بخورد و بعد از شش ساعت به حمام برود و خود را شستشو دهد ؛ آنگاه غذاى سازگار با حالتش را و سپس داروى ادرارآور ( مدرّ ) بخورد . ادرار سبب برانداختن مادهء دردآور به مفاصل است ؛ زيرا چنين مادهء سبب درد مفاصل - چنان كه دانستى - از زائدههاى هضم شدهء كبد و رگها است . و بويژه آنچه در نقرس گرم است حتما زائدهء مادهء سزاوار هضم كبد و رگها است . بسيار رخ مىدهد كه بيماران درد مفاصل سردمزاج و دارندگان مزاج تر از داروهاى اسهالى تناولى و حقنهاى زياد بهره نمىبينند اما از داروهاى ادرارآور خوب مىشوند . و بعضى از بيماران درد مفاصل كه بسيار لاغر اندامند ، تحمل اسهال و ادرار زياد را ندارند و از اثر اسهال و ادرار زياد مادهء خون در بدنشان مىسوزد ؛ پس بايد اين حالات را در نظر داشته باشى ! در بيمارى درد مفاصلى كه از مادهء سردمزاج توليد شده است ترياق خوب است بويژه اگر بعد از پاكسازيها استعمال شود . ترياق مواد باقى مانده از پاكسازى را به آرامى بيرون مىآورد و به همهء اندامان نيرو مىبخشد . گفتيم بايد كوشش كنى كه ماده را از رسيدن به اندام دردمند باز دارى ، اما اگر ماده به حدّ زياد بود و به حدّ زياد به اندام ريزش كرد ، لازم نيست به كلّى از آن جلوگيرى كنى ؛ زيرا ممكن است دو تأثير بد زير را داشته باشد : 1 - داروى بازدارنده را كه به بيمار مىدهى در راه حركتش مىايستد و بر مادهء ريزشى فشار وارد مىآورد . اين فشار و بازداشتن ماده از حركت سبب درد و آزار بسيار و طاقتفرسا مىشود ، كه اگر ديدى كه حال اين است و مادّه به حد زياد است و زياد ريزش مىكند ، فقط داروهاى مليّن استعمال كن ! 2 - اگر ماده را - كه مقدارش زياد است - از راهى كه در پيش گرفته است بازداشتى ، ممكن است در برگشتن به اندامان رئيسى درآيد و خطر به دنبال داشته باشد . اما اگر مادهء ريزشى به اندام دردمند در مقدار زياد نيست ، يا كمكم ريزش مىكند مانعى ندارد كه از اول كار آن را بازدارى و نگذارى به مفاصل دردمند برسد و اين در شرايطى جايز است كه درد مفاصل ، عرق النسا نباشد . داروى بازدارندهء ريزش ماده به اندام دردمند در بيمارى عرق النسا ماده را در ژرفا حبس مىكند ؛ پس بايد كمكم و با صبر و حوصله آن را بازدارى يا بگذارى بيايد و حالت علاجى را به تخليه و پاكسازيها موكول كنى و بالاخره وقتى كه مىبينى ماده رسيده است و معالجه مراحل اواخرش را طى مىكند ، داروهايى سفارش ده كه تحليل برنده و نرم كنندهء ماده هستند و ماده را از ژرفا به رويه مىكشند ؛ حتى اگر وسيله بادكش با شيار كردن پوست و مكيدن و داغ گذاشتن و داروهاى خون به زير پوست كش يا داروهاى تاولآور باشد ، ماده را به بيرون هدايت كن كه مواد را جريان دهد ، هرچند جاى عمل به زودى خوب نشود مانعى ندارد .